Naast schrijven is lezen één van mijn grootste hobby’s. Zelfs als ik zit te breien of haken, heb ik een boek naast me liggen. Tussen doorhalen en over laten gaan lees ik de regels. Op de rand van mijn bad liggen een stapel boeken en betere tijdschriften. Naast mijn bed liggen stapels boeken die ik nog moet lezen of gelezen heb maar niet te ver uit mijn buurt wil hebben omdat ik ze vast en zeker nog een keer lezen wil. Mijn vorige huis had muren vol boekenkasten, dit huis heeft ze her en der verspreidt.
Op school doen we aan niveaulezen. Dat betekent dat op maandag en vrijdag alle kinderen door de school crossen op weg naar hun niveau leesgroep! Zelf heb ik ook een niveauleesgroep.
Maar nit zomaar eentje! Ik heb de laagste van het laagste niveau leesgroep. Dat houdt in dat we de methode van Trijntje de Wit hanteren die uit verschillende onderdelen bestaat, waar de letters gekoppeld zijn aan gebaren en dat het laagste niveau leert lezen middels picto’s. soms zullen ze niet verder komen, regelmatig is het een mooie opstap naar het ‘wel leren lezen’. Hoe dan ook; alle moeite wordt getroost om onze ZML leerlingen te leren lezen. Lezen maakt je zo onafhankelijk en zo zelfstandig mogelijk!
Niet uitgaan van die beperking maar van de mogelijkheden!
Over Trijntje de Wit en haar methode ‘lezen moet je doen’ en ‘kijken en kiezen’ kan ik zoveel vertellen maar alles is via google te vinden en eigenlijk gaat het daar nu ook niet over!
Ik heb vanmiddag een IBO. Mooie afkorting voor intern bewoners overleg. Onze school is 
verbonden aan een instituut. Een gezinsvervangend tehuis voor mensen van 4 tot 400 met een verstandelijke beperking. Onze school is daaraan gekoppeld en dus hebben we naast onze externe leerlingen ook interne leerlingen. Dat er zoveel mogelijk kwaliteitszorg geleverd wordt moge duidelijk zijn. En dus hebben we met de bewonersvertegenwoordiger, voogd, orthopedagoog, teamleider, familie en leerkracht eenmaal per jaar een uitgebreid overleg! Dat was dus vanmiddag.
Eerst ‘s morgens een bestuurslid (ook al babbelen) in de groep en ‘s middags het overleg. Pauze heb ik niet, maar dat hebben we bij ons op school toch al nauwelijks.
Ik zie er niet tegenop! Heb alle stukken goed gelezen en mijn eigen verslag nog eens gecheckt. Ik zie er juist helemaal niet tegenop omdat het overleg gaat over een leerling die doordeweeks bij zijn oma woont en slechts de weekenden op Schreuder logeert. Bij een heeeeeeele lieve oma woont.
Nou hebben al onze leerlingen een verhaal. De een vaak nog treister dan de ander. Kindermishandeling, incest, verwaarlozing, uithuisplaatsingen etc zijn geen uitzonderingen. Ze wennen nooit. Gelukkig maar! En natuurlijk heeft ook deze leerling een verhaal. Drugsverslaafde moeder uit de Randstad. Vader van Afrikaanse afkomst en onbekend. Oma al heel oud en van Joegoslavische afkomst. Daar moeten vluchten om de zo bekende redenen.
De zorg van haar kleinzoon op zich genomen. Een afkickende baby die inmiddels 13 jaar is, veel te groot voor zijn leeftijd met een verstandelijke beperking, hormonale afwijking, epileptische aanvallen en mogelijk nog meer.
Dat doet ze toch maar even die oma!
Ik mag haar zo graag! Als ze belt dan noemt ze alle juffen en meesters, zelfs de directeur, mijn schatje en ze koost ons met woorden als ‘jullie zijn zulke lieve mensen, jullie zorgen zo goed voor mijn lieve kleinzoon, ‘skatjes’ zijn jullie. Regelmatig geeft ze zakken snoep of chocolade mee voor de kinderen of juffies. Onlangs was ze heel ziek, baarmoederhalskanker! Haar kleinzoon moest toen een lange tijd wel intern wonen. Vreselijk vond ze dat. En de enige manier na de operatie om haar herstel te bespoedigen was hem weer bij haar thuis te plaatsen. Oud is ze, ergens achter in de zeventig! Maar ze brengt hem elke dag naar de bushalte, ze regelt alles, brengt hem naar het ziekenhuis als hij een erge aanval heeft, en vecht als een leeuw voor hem!
Nooit schrijft ze. Ze belt altijd. Nooit kunnen wij brieven sturen. Wij bellen altijd. En als ze iets moet ondertekenen dan hebben we een tolk of de voogd nodig.
Want oma kan alles maar schrijven kan ze niet!
Oma is analfabete.
In Nederland zijn naar schatting 1,5 miljoen laaggeletterden, deze mensen hebben grote moeite met lezen en schrijven waardoor zij het dagelijks leven of op het werk minder goed kunnen functioneren. Van de 1,5 miljoen mensen is 1 miljoen autochtoon en 500.000 allochtoon. Van de 1 miljoen autochtonen zijn 250.000 mensen vrijwel geheel ongeletterd.
Oorzaken van laaggeletterdheid verschillen per individu. Er is niet één specifieke oorzaak aan te wijzen. Onderzoek toont aan dat de volgende mensen kwetsbaar zijn:
*Mensen met algemene leer- en gedragsproblemen, zoals concentratiestoornissen en een tekort aan discipline, of met specifieke lees- en schrijfproblemen, zoals taalzwakte en dyslexie.
*Mensen met een taalachterstand omdat thuis uitsluitend een buitenlandse taal wordt gesproken (bijvoorbeeld 2e en 3e generatie immigranten).
*Mensen die opgroeien in een “taalarme” omgeving zonder boeken, kranten en tijdschriften en die niet gestimuleerd worden om te lezen en te schrijven.
Mensen met groot schoolverzuim en weinig opleiding (bijvoorbeeld vanwege ziekte, lichamelijke handicap, spijbelen, voortijdig schoolverlaten of een reizend bestaan).
*Mensen die op school onvoldoende aandacht en begeleiding kregen.
*Mensen bij wie de vaardigheden zijn weggezakt. Bij lezen, schrijven en rekenen geldt het motto “use it or lose it.” Als je deze vaardigheden niet onderhoudt, raak je ze kwijt.
Bij oma (we mogen haar allemaal zo noemen) zijn drie van de zes aanwijsbare oorzaken. Ze komt uit een buitenlandse taalarme omgeving en is niet naar school geweest.
Maar praten dat oma kan!!!!! Ze is scherp en oplettend. Vergeet niets en haalt steeds terug! Ze kan discussieren, ietsje moeilijker luisteren en komt verbaal voor haar kleinzoon op als geen ander. Maar ook is er geen oma aanwijsbaar die zoveel lieve woorden achter elkaar kan zeggen en een ieder van ons docenten en directie weer even dat gevoel van ‘klein-kind’ kan geven!
Veel analfabeten schamen zich voor het feit dat ze niet kunnen lezen en schrijven. Ze hebben vaak heel veel manieren om hun probleem te verbergen. Er wordt veel van de volgende smoezen gebruik gemaakt door analfabeten:
1 “Sorry, ik ben mijn bril vergeten.”
2 “Die formulieren vul ik thuis wel in.”
3 “Ik schrijf zo onleesbaar, doe jij dat maar voor me.”
4 “Dat werkbriefje krijg je straks wel van me.”
5 “Die bijsluiters zijn allemaal zo ingewikkeld.”
6 “Ik kan niet lezen, omdat ik woordenblind ben.”
7 “Ik laat de kinderen altijd boodschappen doen.”
Maar onze oma….niks hoor…. die geeft gewoon toe dat ze niet kan schrijven. Als zegt ze er wel heel snel en zachtjes ‘sorry’ achter!
Vanmiddag heb ik dus een gesprek. Met oma!!! (ja en de rest) Meteen bij aankomst maakt ze al kenbaar dat ze erg hoest. Of ze wordt ziek of ze heeft de verkeerde sigaretten gekocht verexcuseerd ze zich.
Dan begint het gesprek. Ik heb in een korte vijf minuten al een tiental ondeugende knipogen van oma gehad!
Dan gaan ze het verslag doornemen! Oma zegt nog niks. Ze bekijken het verslag eerst tekstueel! Ja dat leest u goed. Oma heeft u tekstueel gezien op- en aanmerkingen. EEN OMA DIE NIET KAN LEZEN DUS! Maar oma doet net of ze (niet) gek is (ZE IS NIET GEK!)en vraagt na afloop van het gekrakeel of ze eventjes de alineas willen samenvatten omdat ze dan weer precies weet waar het over gaat. Dat zegt ze ja maar ik heb al snel de bedoeling door! Want hoe netjes oma ook luisterde hoe enorm ze na elke alinea van leer trekt.
En hoe zeer ik ook tevreden ben over de samenwerking met het instituut, hier zakt toch mijn mond open en mijn respect jegens oma neemt nog meer toe!
Het verslag liegt er niet om. Alles staat erin benoemt. DAt moet ook wel natuurlijk. Maar de manier waarop mensen kunnen schrijven is ook een kunst! En die kunst ontbreekt hier. Temeer blijkt hoe pijnlijk het is als oma aangeeft ze dat ze naar de buurvrouw moet om het voor te laten lezen (omdat het over haar eigen kleinzoon gaat laat ze het hem niet voorlezen) en die buurvrouw kijkt haar vanaf het moment van voorlezen raar aan. Want inderdaad, er staan nogal confronterende zaken in! (om privacy redenen hier niet nader te benoemen) Zaken die ik als juf van hem niet ken of heb gemerkt! De groepsleiding snapt niet helemaal waarom ze toch zo boos is!
Is het dan zo moeilijk om je te verplaatsen in de situatie van oma? Je buurvrouw (notabene in een flat dus binnen no time weten meer bewoners het) die je dit moet voorlezen omdat je zelf niet kan lezen! 
En de dingen die erin staan kloppen niet eens of zijn voor mijn gevoel uit hun verband getrokken! En oma hoort dat aan….van een buurvrouw!!!!
Oma die als een leeuw voor haar kleinzoon zorgt en zo trots op hem is.
Oma die in al haar afhankelijkheid van niet kunnen lezen wat er op borden staat, van niet kunnen lezen wat de aanbiedingen in de supermarkt zijn, van niet kunnen lezen wat er voor aantijgingen in rapporten staan. zo onafhankelijk en zelfstandig is!
Een oma die in haar positie afhankelijk is van voogd instanties en gezinsvervangende logeerhuizen, adviezen van zogenaamde deskundigen maar ondertussen onafhankelijk si omdat ze precies weet wat haar kleinzoon nodig heeft!
Oma staat niet sterk maar ze is het wel!
Pfffff wat word ik me ineens bewust van het feit dat ik kan lezen en schrijven. Dat ik bijna niets anders doe zo’n hele dag. Dat ik het mijn leerlingen op alle mogelijke manieren bijbreng!
Ik zie de hulpverleners hoodschuddend aan tafel zitten. Oma zoekt steun bij mij en die krijgt ze! Die verdiend ze ook! Ik vertel oma wat deze moeilijk pratende mensen bedoelen door gewoon voorbeelden uit het leven te vertellen. Verhalen die oma begrijpt. Ik zie de hulpverleners nog harder hoofdschudden.
Je ziet ze medelijdend denken ‘arme eigenwijze oma’. En ik denk ‘sterke wijze rijke oma!’
Hulpverleners zijn zo goed in mensen klein houden. Het zal het behoud van hun baan zijn dit te doen! Maar ik pas ervoor!
En kom met de simpele oplossing, brieven te stickeren die persoonlijk zijn zodat oma weet dat ze niet door buurvrouwen voorgelezen moeten worden. Of om oma gewoon even uit te nodigen voor een gesprek! Oma is dankbaar en de hulpverlening schudt het hoofd en denkt ‘wat een extra werk’!
Ja dames……heeeeeeeeeeeeeeeerlijk werk!
Waarin wij meer kunnen leren van de ongeletterden dan zij van ons!
